İsnat Edilen Suçlama Nedir?
Konya’da yaşayan 26 yaşında biri olarak hayatım iki ayrı eksende ilerliyor gibi hissediyorum. Bir tarafım sürekli hesap yapıyor. Olayları neden-sonuç ilişkisi içinde çözmeye çalışıyor. İçimdeki mühendis, her meselede veri arıyor, sistem kuruyor, mantık yürütüyor. Diğer tarafım ise insan davranışlarının matematikle açıklanamayacağını düşünüyor. Duyguların, korkuların, öfkenin ve toplumsal baskının bazen her şeyi değiştirdiğini söylüyor.
Son zamanlarda zihnimi uzun süre meşgul eden konulardan biri şu oldu: “İsnat edilen suçlama nedir?” İlk bakışta hukuki bir ifade gibi duruyor. Soğuk, teknik ve uzak. Ama biraz düşününce aslında insanların hayatını değiştirebilecek kadar ağır bir anlam taşıdığını fark ediyorsun.
Birine yöneltilen suçlama bazen sadece bir cümledir. Ama o cümle; bir insanın ailesini, işini, psikolojisini ve toplumdaki yerini etkileyebilir. İşte bu yüzden “isnat edilen suçlama nedir?” sorusunu sadece hukuk açısından değil, insani açıdan da düşünmeye başladım.
İçimdeki Mühendis Ne Diyor?
İçimdeki mühendis tarafı meseleye oldukça sistematik bakıyor.
“Bir suçlama varsa, delil olmalı,” diyor.
Gerçekten de hukuk sistemlerinin temel mantığı bu değil mi? İsnat edilen suçlama; bir kişi hakkında ortaya atılan iddianın resmi biçimde ifade edilmesi anlamına geliyor. Yani bir kişinin belirli bir eylemi yaptığı öne sürülüyor. Bu noktada sistemin amacı; olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığını araştırmak.
Analitik düşündüğüm zaman şunu görüyorum: Her sistem hata yapabilir ama sistemsizliğin doğuracağı kaos daha büyük olur. Eğer isnat edilen suçlama kavramı olmasaydı, suç ve sorumluluk ayrımı da yapılamazdı.
Mühendis kafam burada devreye giriyor:
İddia olacak
Delil incelenecek
Savunma alınacak
Sonuç ortaya çıkacak
Teoride kulağa oldukça düzenli geliyor.
Ama hayat teoriden ibaret değil.
İçimdeki İnsan Tarafı Böyle Hissetmiyor
Bir akşam Mevlana Meydanı’nda yürürken bunu düşündüm. Hava hafif serindi. İnsanların yüzüne baktım. Herkes kendi hayatına yetişmeye çalışıyordu. O an aklıma şu geldi:
Ya sana yapılmayan bir şeyi yapmışsın gibi davranılsaydı?
İşte burada içimdeki insan tarafı konuşmaya başladı.
Çünkü isnat edilen suçlama bazen sadece hukuki bir süreç olmuyor. İnsanların gözündeki algıya dönüşüyor. Mahalle baskısına dönüşüyor. Sosyal medya yorumlarına dönüşüyor. İnsanların sessizce senden uzaklaşmasına dönüşüyor.
Bir suçlama kanıtlanmasa bile insanı yorabiliyor.
Bunu düşündüğümde içimde ciddi bir huzursuzluk oluşuyor. Çünkü toplum olarak bazen “iddia” ile “kesinleşmiş gerçek” arasındaki farkı unutuyoruz.
Bir haber görüyoruz.
Bir cümle okuyoruz.
Ve hemen karar veriyoruz.
Oysa isnat edilen suçlama nedir sorusunun en kritik kısmı şu: Bu sadece bir iddiadır. Kesin hüküm değildir.
Ama insanlar çoğu zaman bunu ayırmıyor.
Hukuki Bakış Açısı ile Toplumsal Bakış Açısı Aynı Değil
Hukuk Ne Söylüyor?
Hukuki açıdan bakınca sistem aslında masumiyet karinesine dayanıyor. Yani bir kişi suçluluğu kanıtlanana kadar masum kabul edilir.
Bu yaklaşım oldukça mantıklı.
Çünkü aksi durumda herkes birbirine kolayca zarar verebilir. Bir suçlama ortaya atılır ve insanlar peşinen suçlu ilan edilirse toplumda güven kalmaz.
İçimdeki mühendis bu noktada sistemi savunuyor:
“Kontrol mekanizması şart,” diyor.
“Yoksa duygular hukukun önüne geçer.”
Gerçekten de öyle.
Sadece öfkeyle hareket eden bir toplum çok tehlikeli olabilir. İnsanlar bazen kızgınlıkla, kıskançlıkla veya yanlış anlaşılmalar yüzünden birbirini suçlayabiliyor.
Bu yüzden isnat edilen suçlama kavramının hukuki sınırlar içinde değerlendirilmesi gerekiyor.
Toplum Nasıl Yaklaşıyor?
Ama işte toplum her zaman hukuk kadar sabırlı davranmıyor.
Bazen insanlar mahkeme sonucunu beklemeden karar veriyor.
Konya’da küçük bir kafede otururken yan masadaki insanların bir olay hakkında konuştuğunu duymuştum. Birisi hakkında ortaya atılan suçlamayı tartışıyorlardı. Kimse “gerçekten olmuş mu?” diye sormuyordu. Herkes olmuş gibi konuşuyordu.
Bu beni rahatsız etmişti.
Çünkü insan zihni kesinlik istiyor. Belirsizlikten hoşlanmıyor. Bu yüzden suçlamaları hızlıca gerçeğe dönüştürmeye eğilimliyiz.
İçimdeki insan tarafı burada üzülüyor.
Çünkü bazen insanlar savunma yapamadan bile yalnız bırakılıyor.
İsnat Edilen Suçlama Nedir Sorusunun Psikolojik Boyutu
Suçlanan İnsan Ne Hisseder?
Bunu uzun süre düşündüm.
Bir insan hakkında suçlama ortaya atıldığında ne hisseder?
Muhtemelen önce şok yaşar.
Sonra öfke gelir.
Sonra korku.
En sonunda ise yorgunluk.
Çünkü insan kendini anlatmaya çalıştıkça tükeniyor. Hele ki kimse seni dinlemiyorsa, durum daha ağır hale geliyor.
Bazen gece eve dönerken bunu düşünüyorum. Karanlık sokaklarda yürürken insan zihni daha fazla konuşuyor. İçimdeki mühendis mantıklı kalmaya çalışıyor ama içimdeki insan tarafı duyguların ağırlığını hissediyor.
Bir insanın kendini sürekli savunmak zorunda kalması çok yorucu olmalı.
Suçlayan İnsan Ne Hisseder?
Diğer taraftan bakınca farklı ihtimaller de var.
Gerçekten zarar görmüş biri olabilir.
Gerçekten mağdur olmuş biri olabilir.
İşte bu yüzden mesele çok karmaşık.
Çünkü bazı insanlar için isnat edilen suçlama hayatta kalma çabasıdır. Sesini duyurma mücadelesidir.
Burada içimdeki mühendis dikkatli olmam gerektiğini söylüyor:
“Her iddia yalandır diyemezsin.”
Haklı.
Ama içimdeki insan tarafı da şunu ekliyor:
“Her iddia da otomatik olarak gerçek kabul edilemez.”
Sanırım en zor nokta burada başlıyor.
Sosyal Medya Çağında Suçlama Kültürü
Hızlı Yargılar
Eskiden insanlar bir olayı kahvede konuşurdu. Şimdi milyonlarca kişi birkaç dakika içinde yorum yapıyor.
Bu durum beni bazen korkutuyor.
Çünkü sosyal medya insan psikolojisini değiştiriyor. İnsanlar artık detay okumadan fikir sahibi oluyor. Başlığı görüp karar veriyor.
İsnat edilen suçlama nedir sorusu bile çoğu zaman araştırılmıyor.
Sadece suçlama kısmı akılda kalıyor.
Bu da insan hayatlarını çok hızlı etkiliyor.
Dijital Kalabalığın Baskısı
Bir süre önce gece odama çekilip uzun uzun bunu yazmıştım günlüğüme:
“İnsan bazen mahkemeden önce toplum tarafından cezalandırılıyor.”
Bu cümle uzun süre aklımdan çıkmadı.
Çünkü dijital dünyada insanlar olayları tüketiyor. Bir gün birini savunuyorlar, ertesi gün başka birini suçluyorlar. Ama suçlanan kişinin yaşadığı psikolojik yük devam ediyor.
İçimdeki insan tarafı burada çok ağır hissediyor.
Çünkü insanların duygusal yıkımı görünmez hale geliyor.
Bilimsel Yaklaşım ile Vicdani Yaklaşım Arasında Kalmak
Veriler Her Şeyi Açıklamıyor
Mühendislik okurken bize sürekli ölçüm öğretildi.
Bir şey ya doğrudur ya yanlıştır.
Ama sosyal meselelerde işler öyle yürümüyor.
Çünkü insanlar denklem değil.
Travmalar var.
Korkular var.
Yanlış anlamalar var.
Öfke var.
Bu yüzden isnat edilen suçlama nedir sorusuna sadece teknik açıdan yaklaşmak eksik kalıyor.
Vicdanın Susturamadığı Sorular
Bazen geceleri yatağa uzanıp düşünüyorum:
Ya gerçekten masum biri suçlanıyorsa?
Ya gerçekten mağdur biri sesini duyuramıyorsa?
İki ihtimal de insanın içini sıkıştırıyor.
Belki de bu yüzden konu beni bu kadar etkiliyor. Çünkü kesin cevaplar bulamıyorum.
İçimdeki mühendis netlik arıyor.
İçimdeki insan ise empati kurmaya çalışıyor.
İkisi sürekli tartışıyor.
Sonuç: İsnat Edilen Suçlama Nedir ve Neden Bu Kadar Önemlidir?
Bugün geldiğim noktada şunu düşünüyorum:
İsnat edilen suçlama sadece hukuki bir terim değil. İnsan hayatını etkileyen çok güçlü bir kavram.
Bir tarafında hukuk var.
Bir tarafında toplum baskısı.
Bir tarafında psikoloji.
Bir tarafında vicdan.
Bu yüzden meseleye tek açıdan bakmak büyük hata olur.
İçimdeki mühendis hâlâ sistemin gerekli olduğunu söylüyor. Delilin, araştırmanın ve hukukun önemini savunuyor.
İçimdeki insan tarafı ise insanları hemen yargılamamamız gerektiğini fısıldıyor.
Belki de en doğru yaklaşım bu iki sesi aynı anda dinlemek.
Çünkü hayat sadece mantıktan oluşmuyor.
Ama sadece duygularla da yürümüyor.
Konya’nın sakin gecelerinde yürürken bazen bunu düşünüyorum. İnsanların birbirini anlamaya çalıştığı bir dünya mümkün mü diye soruyorum kendime.
Kesin cevabı bilmiyorum.
Ama şunu biliyorum:
Bir insan hakkında ortaya atılan her suçlama, sadece bir cümle değildir. Arkasında kırılan bir psikoloji, korkan bir aile, yorulan bir zihin ve bazen de sessizce dağılan bir hayat olabilir.
Bu yüzden “isnat edilen suçlama nedir?” sorusu, düşündüğümüzden çok daha derin bir anlam taşıyor.
Önerdiğimiz İçerik: İsnadın çeşitleri nelerdir ?